Lâu rồi cũng chưa tiếp tục viết về triết học cho trẻ em, vì thời gian qua mình còn đang trải nghiệm, tìm cách truyền đạt cho mấy nhóc ở nhà. Ý tưởng thì cũng có vài thứ để viết, nhưng cần nghiệm chứng sâu hơn để giảm bớt chuyện sai sót.
Rất tình cờ mấy nay trong lúc pha ly cà phê nhâm nhi buổi sáng, mình đọc được một vài bài giới thiệu về những tác phẩm âm nhạc xưa, trước 1975, tại Sài Gòn. Tự nhiên mình nhớ có rất nhiều người đã đặt câu hỏi tại sao trước năm 75 những tác phẩm nghệ thuật như âm nhạc, văn học, thi ca... của VNCH lại có sức sống lâu như vậy, lúc thì mãnh liệt bùng lên khắp nơi, lúc thì như cục than ủ trong tro tàn vẫn âm thầm tỏa nhiệt mà không có bất cứ một thế lực nào có thể xóa dấu. Có tàn bạo như Tần Thủy Hoàng cũng không thể...
Nhân đang dành một khoảng thời gian nhất định đọc và dạy triết cho tụi nhỏ, mình nghĩ có lẽ cũng xin được đưa thêm vào phần trả lời cho câu hỏi ở trên một ý nữa: thế hệ của những nghệ sỹ xưa cũng từng là những nhà triết học thất bại. Họ đã từng chiêm nghiệm một mình trong nỗi cô đơn của người nghệ sỹ, họ đã quay cuồng trong ý thức về mình, về người, về tình yêu, về thế giới nhân sinh... một cách tự do. Và, cũng phải thôi, họ đã thất bại. Thất bại vì họ mong tìm ra một câu trả lời đúng, final, cho những câu hỏi triết học đã từng tồn tại hơn ngàn năm qua. Tồn tại cả ngàn năm qua mà chưa hề trở nên xưa cũ, lỗi thời. Họ đã từng tự mình nghiên cứu trong hàng đống sách vở kinh viện về triết học, đưa mình từ Phật giáo sang Khổng tử, sang Plato, Kant... Ngay cả một anh chàng học trò lớp 12 hồi trước cũng đã thử lao vào đọc Jean-Paul Sartre, và nghe nói hồi đó có rất nhiều sinh viên Sài Gòn lúc nào cũng ôm khư khư cuốn "Ý thức mới trong văn nghệ và triết học" của Phạm Công thiện để... tán gái!
Họ thực sự đọc, và thấm từng câu trong triết lý Đông Tây, họ quay quắt, tìm tòi, trải nghiệm... chứ không như một lớp nghệ sỹ khác không được tự do tìm hiểu, mà chỉ được dạy theo kiểu tầm chương trích cú, cưỡi ngựa xem hoa, rồi thành công, để leo lên tới đỉnh cao, tréo nguẩy ở đó và sáng tác ra những tác phẩm tới giờ chẳng mấy ai muốn nhắc tới.
Ùm, mình chợt nhận ra rằng có khi người ta cũng phải học lấy sự thất bại. Học lấy sự bất định của cuộc đời, tìm về cái tạm gọi là Nhất nguyên (the One) cùng Parmenides (ca 510 BCE), không có đúng cũng chẳng có sai. Cũng không có cái gì gọi là Hư vô đầy huyền bí...
Người nghệ sỹ cũng nên dành một phần tâm hồn, một phần đời mình để lạc bước vào sự hỗn độn vô phương hướng, rối rắm, như mê cung, rồi lỡ có mất tích luôn trong đó có khi cũng trở thành huyền thoại, như tiên sinh Bùi Giáng vậy.
Và trong những cơn mê chìm đắm vào thế giới đầy hoang mang đó, người nghệ sĩ có thể sẽ chạm tay vào nỗi chông chênh, sự chông chênh và cảm giác thất bại, và bất lực nhận ra trí óc mình nhỏ bé biết bao nhiêu trước sự nhiệm màu của thế giới bao la. Sự thất bại vì chẳng thế tìm thấy lý giải nào khả tín cho những thắc mắc liên tu bất tận, tầng tầng lớp lớp... Nhưng kỳ diệu thay, thế giới này, ở thời điểm đong đưa trên vực thẳm đó, lại là lúc tâm hồn người nghệ sĩ thăng hoa, và kết quả của khoảnh khắc thăng hoa như một lần tiểu ngộ ấy có thể là những tác phẩm để đời.
Đứng vào một khía cạnh nhỏ ở góc độ nghệ thuật, có lúc không cần phải vắt vẻo lên tới đỉnh cao triết lý rồi ngồi đó tự sướng, mà nên nếm mùi thất bại, và, cộng với chút may mắn đặc thù của tài năng, biết đâu mình sẽ cùng góp phần làm cho cuộc đời này trở nên đẹp đẽ và lung linh hơn.
Comments
Post a Comment